“ข้าวขวัญ” ข้าวประดิษฐ์ วิจิตรบรรจง เมนูโบราณที่น้อยคนนักจะเคยเห็น และเคยปรุง

“ข้าวขวัญ” ตามตำรับสายเยาวภา สันนิษฐานว่า “ข้าวขวัญ” น่าจะปรุงขึ้นครั้งแรกในช่วงรัชสมัยของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เพราะเจ้าตำรับ (พระองค์เจ้าเยาวภาพงศ์สนิท) นั้นเป็นพระราชธิดาในพระองค์ และปรุงกันเพียงแต่ในรั้วในวังเท่านั้น ซึ่งปรากฏหลักฐานในตำราอาหารไทยเก่าแก่เล่มหนึ่ง ที่ ผศ.ภูชิต สว่างสุข อาจารย์ประจำคณะศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยรามคำแหง ได้ทำการค้นคว้าวิจัยและเขียนไว้ว่า “ครั้งหนึ่งมีการจัดเลี้ยงเนื่องในวันคล้ายวันประสูติของสมเด็จพระพันวัสสาอัยยิกาเจ้า เสด็จพระองค์หญิง (พระองค์เจ้าเยาวภาพงศ์สนิท) ได้ทรงจัดข้าวขวัญเลี้ยงบรรดาพระบรมวงศานุวงศ์และบรรดาข้าราชการที่ได้มาในงานคนละหนึ่งที่เป็นที่พอพระทัยและพอใจ เจ้านายข้าราชการผู้ที่ไปในงานเป็นอันมาก” ส่วนหน้าตาของข้าวขวัญที่พระองค์เจ้าเยาวภาพงศ์สนิทประดิษฐ์ขึ้นมานั้น มีลักษณะคล้ายกับ “บายศรีปากชาม” หรือเครื่องสังเวยเทวดาและสิ่งศักดิ์สิทธิ์ตามคติพราหมณ์ จึงสันนิษฐานว่าพระองค์เจ้าเยาวภาพงศ์สนิทน่าจะต้องการสื่อความหมายถึงความเป็นมงคลให้แก่ผู้ที่ได้รับประทาน จึงประดิษฐ์เมนูนี้ขึ้น องค์ประกอบ “ข้าวขวัญ” ก่อนจะอธิบายส่วนประกอบข้าวขวัญตามตำรับสายเยาวภา ขอเล่าถึง “บายศรีปากชาม” เสียก่อน ซึ่งประกอบด้วย ตัวบายศรี ทำจากกรวยใบตองบรรจุข้าวปากหม้อไว้ด้านใน ยอดเสียบด้วยไข่ต้ม นมแมว หรือใบตองพับเป็นรูปสามเหลี่ยมปลายแหลมเรียงซ้อนกันลดหลั่น 5 ชั้น เสียบยอดด้วยดอกพุดหรือมะลิ แมงดา ใบตองตัดเป็นรูปคล้ายตัวแมงดาทะเลมีหางยาว เครื่องบายศรี มีกล้วยน้ำว้าและแตงกวาผ่าประกบกันใส่ระหว่างนมแมวและแมงดา ส่วน “ข้าวขวัญ” นั้นประกอบด้วย ข้าวมัน คลุกกับ น้ำพริกส้มมะขามเปียก แล้วบรรจุลงในกรวยใบตองแบบตัวบายศรีปากชามให้แน่น เสียบยอดด้วยไข่แดงเค็มปั้นลูกกลมนึ่ง แล้วเรียงเป็นเถา […]

keyboard_arrow_up